Voedselneofobie: normaal tussen 2 en 6 jaar, en zo ga je ermee om

Voedselneofobie is de afkeer van eten dat een kind niet kent, en het is normaal tussen 2 en 6 jaar. Het is de verklaring achter bijna alles wat er op de andere pagina's staat: waarom een peuter iets weigert zonder het geproefd te hebben, waarom herhaling werkt en waarom overhalen dat niet doet. Hoe je daar thuis mee omgaat staat in het overzicht over alles leren eten; deze pagina legt het woord zelf uit. Je kind is niet moeilijk, je kind is voorzichtig, en dat heeft ooit levens gered.

Wat voedselneofobie is

Neofobie betekent letterlijk angst voor het nieuwe. Bij eten uit het zich als weigeren op het zicht: het stukje wordt weggeschoven voordat er iets geproefd is, soms voordat het bord goed en wel staat. Dat is het kenmerk waaraan je het herkent. Het gaat niet om de smaak, want die is nog niet aan de beurt geweest.

Het is een ontwikkelingsfase en geen aandoening. Er staat geen diagnose achter en er hoort geen behandeling bij. Onderzoekers gebruiken de term juist om deze normale fase te onderscheiden van eetproblemen die wel aandacht nodig hebben (Dovey, 2008).

Op welke leeftijd het het sterkst is

Bij de meeste kinderen begint het rond het tweede jaar en is het het sterkst tussen 2 en 6 jaar (Dovey, 2008). Daarna neemt het af, bij het ene kind sneller dan bij het andere, en bij volwassenen blijft er vaak een restje van over.

Bij baby's speelt het nauwelijks. Dat verklaart het patroon dat zoveel ouders herkennen: een kind dat als baby alle potjes leeg at en rond zijn tweede verjaardag opeens alleen nog brood, pasta en yoghurt wil. Er is niets misgegaan tussendoor. De fase is simpelweg begonnen.

Hoe het er aan tafel uitziet

Je herkent het aan de volgorde: eerst de weigering, dan pas het eten. Het stukje wordt weggeschoven op het zicht, er wordt "vies" gezegd over iets dat nog nooit in de mond is geweest, en soms gaat het bord al weg voordat het goed en wel staat.

Er hoort meestal een voorkeur voor voorspelbaarheid bij. Eten dat elkaar niet mag raken, hetzelfde bordje, dezelfde volgorde, dezelfde vorm boterham. Een product dat vorige week nog prima was en nu wordt geweigerd omdat het anders gesneden is, hoort er ook bij. Dat is geen koppigheid, het is dezelfde voorzichtigheid die zich uitstrekt naar hoe iets eruitziet.

Waarom het bestaat

De gangbare verklaring is dat voorzichtigheid nuttig was precies op het moment dat een kind zelfstandig ging bewegen. Een peuter die kan lopen en pakken, kan ook iets in zijn mond stoppen dat er niet in hoort. Argwaan tegenover onbekend eten is dan geen fout maar een beveiliging, en bitter is daarbij het duidelijkste alarm, omdat veel giftige planten bitter smaken.

Daar komt de leeftijd zelf bij. Rond het tweede jaar ontdekt een kind dat nee zeggen effect heeft, en het bord is een van de weinige plekken waar dat meteen lukt. De twee versterken elkaar, en samen maken ze de periode die je nu meemaakt.

Voedselneofobie of een moeilijke eter

De twee worden vaak door elkaar gehaald en ze zijn niet hetzelfde. Voedselneofobie gaat over nieuw eten: het wordt geweigerd voordat het geproefd is. Een kind dat ook dingen weigert die het kent en al eerder at, doet iets anders.

In de praktijk komen ze bij hetzelfde kind voor, maar de aanpak verschilt. Bij neofobie is herhaald en rustig aanbieden het hele antwoord. Gaat het om een bord dat al jaren uit dezelfde handvol producten bestaat, dan past het artikel over de moeilijke eter beter bij je situatie.

Wat helpt

Herhaling, in kleine hoeveelheden, zonder druk. Een kind gaat iets lekkerder vinden naarmate het die smaak vaker geproefd heeft, en bij tweejarigen is dat verband rechtstreeks gemeten (Birch, 1982). In een thuisonderzoek onder ouders van kinderen van 2 tot 6 jaar was twee weken lang elke dag één klein hapje genoeg om de meeste kinderen de groente te laten lusten (Wardle, 2003).

Praktisch komt dat neer op vier dingen. Bied hetzelfde nieuwe product elke dag aan in een klein stukje, op een apart schoteltje naast het bord. Eet zelf hetzelfde en zeg er niets over. Accepteer elke uitkomst, dus ook likken, ruiken of laten liggen. En houd vol langer dan het logisch voelt: reken op 8 tot 15 keer, soms meer. Hoe je dat bijhoudt staat in het artikel over hoe vaak proeven.

Wat het erger maakt

• Druk en aandringen. Een kind dat zich gedwongen voelt, koppelt de spanning aan het product en onthoudt dat langer dan de smaak.
• Het bord leeg moeten eten. Dat maakt van een nieuw stukje een risico in plaats van een kans.
• Steeds iets anders proberen. Elke avond een ander nieuw product zet de herhaling telkens terug op nul.
• Een apart menu koken. Zo komt onbekend eten nooit meer langs en blijft de fase langer duren dan nodig.
• Er veel over praten. Hoe meer aandacht het stukje krijgt, hoe zwaarder het gaat wegen.

Kun je het voorkomen

De fase zelf niet. Voedselneofobie hoort bij de ontwikkeling en komt bij bijna alle kinderen langs, ook bij kinderen die als baby alles aten en bij ouders die alles goed hebben gedaan. Dat is meteen het geruststellende deel: er is geen eerdere keuze die dit veroorzaakt heeft.

Wat je wel beïnvloedt, is hoe lang het duurt en hoe zwaar het weegt. Een kind dat in deze jaren regelmatig iets nieuws voorbij ziet komen zonder dat er een discussie aan vastzit, komt er sneller doorheen dan een kind bij wie elk nieuw product een onderhandeling wordt. Blijf dus aanbieden, juist in de periode waarin het zinloos lijkt.

Is er een behandeling

Nee, want er is niets te behandelen. Voedselneofobie is geen ziekte en het gaat bij de meeste kinderen vanzelf over naarmate ze ouder worden. Wat je wel kunt doen is de fase korter maken door je kind vaak en rustig nieuw eten te laten tegenkomen.

Er is één situatie waarin het geen gewone fase meer is. Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als je kind afvalt of niet groeit, minder dan een stuk of twintig verschillende dingen eet, hele groepen weigert zoals alle groente en al het fruit, kokhalst of in paniek raakt bij nieuw eten, of als de zorg jou als ouder boven het hoofd groeit. Dat is iets anders dan neofobie en daar is hulp voor.

Zo lang duurt het

Langer dan je zou willen en korter dan het voelt. De meeste kinderen worden tussen hun vierde en achtste jaar merkbaar makkelijker, en dat gaat sneller bij kinderen die in die jaren regelmatig iets nieuws voorbij hebben zien komen zonder dat er een discussie aan vastzat.

Project Food maakt die jaren zichtbaar. Na het eten tik je per persoon aan wat er geproefd is, en elke proefbeurt telt voor de kaart van die plant: zilver bij 5 keer, goud bij 10. In een fase waarin het bord weinig laat zien, is een teller die wel oploopt vaak het enige bewijs dat er iets gebeurt.