Hoe vaak moet een kind iets proeven voordat het lekker wordt?

Hoe vaak moet een kind iets proeven voordat het lekker wordt? Reken op 8 tot 15 keer, soms vaker, en een likje telt al mee. Dat cijfer staat centraal in het overzicht over alles leren eten; hier gaat het alleen over het tellen zelf, het Leren-lusten-plan en wat een beloning wel en niet mag doen. Je kind haat geen bloemkool. Je kind heeft bloemkool een paar keer ontmoet en heeft nog een stuk of tien kennismakingen nodig.

Wat telt als proeven

Proeven is elk moment waarop de tong en de smaak elkaar raken, niet elk moment waarop het bord leger wordt. Een likje telt. Een hapje dat wordt genomen en weer wordt uitgespuugd telt ook, want het contact met de smaak heeft al plaatsgevonden. Ruiken of even aanraken telt niet mee als proefbeurt, dat is de stap ervoor.

Dat onderscheid scheelt veel frustratie. Een ouder die alleen doorgeslikte happen telt, ziet na een week bijna niets. Een ouder die elk likje meetelt, ziet vaak al na een paar dagen vooruitgang, en dat is het echte tempo waarin dit werkt.

Het Leren-lusten-plan van het Voedingscentrum, stap voor stap

Het Voedingscentrum noemt dit het Leren-lusten-plan: kies één product waar je kind nee tegen zegt, bied het twee weken lang op een vast moment aan, prijs het proberen en houd een succes-vel bij op de koelkast. Geen druk, geen onderhandeling, wel herhaling.

De onderbouwing komt uit een thuisonderzoek onder ouders van kinderen van 2 tot 6 jaar: wie twee weken lang elke dag één klein hapje van een groente aanbood die het kind niet lustte, zag de groente daarna vaker gegeten worden dan bij ouders die alleen voedingsadvies hadden gekregen (Wardle, 2003). Twee weken is dus geen slogan, het is de periode die in het onderzoek werkte.

Belonen voor het proeven, nooit voor het lege bord

Het Voedingscentrum raadt in het Leren-lusten-plan af om te belonen met toetjes of stickers, en zet liever in op het compliment. Een ander onderzoek vond iets specifiekers: kinderen die een sticker of compliment kregen voor het proeven van een groente, aten er na twaalf dagen meer van, en dat hield nog drie maanden later stand. Alleen proeven zonder beloning was na drie maanden weer weggezakt (Cooke, 2011).

De twee adviezen spreken elkaar minder tegen dan het lijkt. Beloon de hap, nooit het lege bord, en nooit met eten of een toetje als ruilmiddel. Een sticker of een vinkje is dan een aantekening dat er geproefd is, geen ruil voor iets anders.

Tellen zonder dat het een project wordt

Tellen werkt het best zonder dat het een tweede taak op je lijst wordt. Een simpel schema helpt: vijf of tien vakjes op een kaart aan de koelkast, één vinkje per proefmoment, zichtbaar voor het hele gezin. Zodra de kaart vol is, is dat een moment om bij stil te staan, niet omdat het product nu gegeten wordt maar omdat het geteld is.

De app doet hetzelfde werk zonder de kaart. Na het eten tik je aan wat er geproefd is, en elke proefbeurt telt mee voor de kaart van die plant in de gezinscollectie. Zo hoef je zelf niets bij te houden, en zie je in één oogopslag waar een product staat: bij de eerste kennismaking of al bijna bij vijf keer.

Beide vormen werken om dezelfde reden: het maakt het tellen zichtbaar in plaats van iets dat je in je hoofd probeert bij te houden tussen boodschappen, bedtijd en de rest van de avond door. Een kaart of een app die het voor je onthoudt, scheelt niet het proeven zelf, maar wel de moeite om te weten waar je stond.

Wat averechts werkt

• Dwingen om door te slikken. Een kind dat gedwongen doorslikt, leert dat proeven een gevecht is, niet dat het product lekker is.
• Belonen met een toetje. Een toetje na het bord maakt het toetje belangrijker en het proeven een hindernis ervoor.
• Alleen tellen als er wordt doorgeslikt. Dat onderschat hoeveel er al gebeurt bij een likje of een hap die weer uitgaat.
• Stoppen na twee of drie keer. De meeste ouders geven op net voor het zou gaan werken, ruim voor de 8 tot 15 keer die nodig is.
• Elke keer een ander product aanbieden. Herhaling van hetzelfde product is wat telt, niet variatie.

Als het proeven vastloopt

Sommige kinderen kijken wekenlang alleen maar naar het stukje op het schoteltje, zonder er iets mee te doen. Blijf het toch neerleggen, op hetzelfde moment, zonder aandringen, en eet zelf hetzelfde erbij zonder er iets over te zeggen. Bij de meeste kinderen komt er na verloop van tijd vanzelf een moment van ruiken, aanraken of likken, ook zonder dat daar iets voor is gezegd.

Duurt het volledig wegkijken van een product maanden, zonder ooit enig contact, dan is dat het moment om het te bespreken met het consultatiebureau of de huisarts. Dat geldt sterker nog als hele groepen voeding zo worden vermeden, of als je kind daarnaast afvalt of niet groeit.

Wissel ondertussen niet te vaak van product uit ongeduld. Een nieuw stukje elke avond voelt als vooruitgang, maar begint het tellen elke keer weer bij nul. Blijf bij hetzelfde product tot het écht gaat lukken, ook als dat een paar weken langer duurt dan je had gehoopt.

Zo doet Project Food dit aan tafel

Project Food is een app voor het hele gezin. Na het eten tik je per persoon aan wat er geproefd is, en elke proefbeurt telt mee voor de kaart van die plant: zilver bij 5 keer, goud bij 10. Zo zie je precies of een product bij de eerste kennismaking staat of al bijna bij het aantal waarop het meestal gaat lusten, zonder dat je zelf een schema hoeft bij te houden.