Peuter wil niet eten: per leeftijd, bij het avondeten en wat helpt

Peuter wil niet eten, en na één avond met een onaangeroerd bord voelt dat als een probleem. Meestal is het een leeftijd: rond het eerste en tweede jaar vertraagt de groei en de eetlust gaat mee. Dit artikel hoort bij het overzicht over alles leren eten en gaat over de peuter van 1, 2 en 3 jaar. Het bord dat dinsdag onaangeroerd terugkomt, heeft woensdag vaak geen enkel probleem meer: tel de week, niet de maaltijd.

Wat is normaal bij een peuter van 1, 2 en 3 jaar

Per leeftijd speelt iets anders mee, al lopen ze door elkaar.

• Rond 1 tot 1,5 jaar. Een baby groeit hard, een peuter minder. Minder honger is dan geen probleem maar een reactie op een tragere groei.
• Rond 2 jaar. Een kind van 2 jaar ontdekt dat nee zeggen werkt, en het bord is een van de weinige plekken waar dat meteen iets doet. Ook wordt een peuter voorzichtig met alles wat nieuw is.
• Rond 3 jaar. Een kind van 3 jaar wil vaak zelf bepalen wat er gebeurt, soms ook door juist niet zelf te eten. De voorzichtigheid met nieuw eten is dan nog niet voorbij.

Die voorzichtigheid heet voedselneofobie. Het is het sterkst tussen het tweede en zesde jaar en gaat bij de meeste kinderen vanzelf over (Dovey, 2008). Meer daarover lees je op de pagina over voedselneofobie.

Mijn kind van 2 jaar wil niet eten: wat helpt aan tafel

• Vaste eetmomenten. Ontbijt, lunch en avondeten steeds rond dezelfde tijd, met twee vaste tussendoortjes. Een peuter die op onvoorspelbare momenten honger heeft, eet moeilijker mee.
• Kleine porties. Een klein bord dat leeg raakt voelt voor een peuter als winnen. Een grote portie is al een gevecht voor het eerste hapje.
• Geen snacks of drinken vlak ervoor. Een beker melk of een koekje een half uur voor het eten neemt precies de honger weg waarmee je aan tafel wilt beginnen.
• Zelf mee eten. Een peuter kijkt naar wat jij eet, niet naar wat je zegt. Zit erbij en eet hetzelfde.
• Één bekend onderdeel. Brood, rijst of aardappel op het bord, zodat er altijd iets is waar je peuter ja tegen kan zeggen.

Peuter weigert avondeten en wil geen warm eten

Het avondeten is de maaltijd waar het het vaakst misgaat. Een peuter is dan moe, de dag zit er op en warm eten is complexer dan een boterham: meer texturen door elkaar, een temperatuur die verandert terwijl je eet en vaak een nieuwe combinatie elke avond.

Maak het avondeten daarom voorspelbaarder. Laat dezelfde paar gerechten een tijdlang terugkomen, leg de onderdelen apart in plaats van door elkaar, en maak het bord niet te vol. Eet je peuter alleen het brood, dan is dat een uitkomst en geen mislukking. Dat lost het niet in één avond op, maar een bekend bord is minder eng dan een verrassing.

Peuter wil niet zelf eten

Een kind van 3 jaar dat zich laat voeren of na twee happen stopt, doet iets normaals. Gevoerd worden is makkelijker, en soms is het eten niet de vraag maar de aandacht.

Geef een eigen lepel of vork en een klein bord, laat knoeien horen erbij en eet zelf mee. Praat niet over hoeveel er al op is. Wil je peuter niet meer, haal het bord dan rustig weg zonder commentaar en zonder vervangende maaltijd. Het volgende eetmoment komt snel genoeg.

Geen strijd aan tafel

Een avondeten wordt een strijd als de ouder besluit dat het kind moet eten en het kind ontdekt dat nee zeggen een kracht is. Allebei graven zich in, en het bord is niet meer van de honger maar van de macht. Een peuter die weigert te eten doet dan iets heel gewoons: laten zien dat hij of zij ook iets te zeggen heeft.

De strijd stopt met een verdeling die voor beide kanten duidelijk is. Jij beslist wat er op tafel komt, wanneer en waar. Je kind beslist of het eet en hoeveel. Meer is het niet, en juist daarom werkt het: er valt niets meer te winnen.

Een avondeten zonder gevecht

• Eén zin over de smaak, dan over de dag. Zeg hooguit "dit is knapperig" en vraag daarna wat er vandaag gebeurd is. Het eten is geen onderwerp meer.
• Het bord blijft 20 minuten staan. Daarna gaat het weg, zonder commentaar en zonder boze blik.
• Je kookt één keer. Geen tweede gerecht als het eerste blijft liggen. Er staat altijd iets bekends op tafel, dus niemand gaat met een lege maag weg.
• Niet onderhandelen. Geen "nog drie happen" en geen ruilen voor het toetje. Elke deal maakt de volgende avond groter.

Mijn peuter wil niet aan tafel eten

Veel peuters zitten liever overal dan op hun stoel. Zorg dat de voeten ergens op rusten, bijvoorbeeld een opstapje, want los hangende benen zitten onrustig. Houd de maaltijd kort. Je peuter komt aan tafel als het eten begint en mag weg als het klaar is. Blijven zitten tot jij klaar bent is een eis die vooral het gevecht terugbrengt.

Mijn peuter gaat zonder eten naar bed

Een peuter die het avondeten overslaat, haalt dat meestal de volgende dag in. Straf niet, en geef ook geen tweede avondeten klaar om het goed te maken. Gebeurt het bijna elke avond, kijk dan naar de rest van de dag: wat er gedronken wordt, hoe laat de tussendoortjes zijn en hoe er geslapen wordt. Vaak zit de honger daar zoek en niet bij het avondeten zelf.

Peuter eet opeens niet meer: een plotselinge dip

Een peuter die maandenlang alles at en nu van de ene dag op de andere stopt, zorgt voor de meeste onrust. Meestal zit daar een gewone reden achter: een groeispurt die voorbij is, een nieuwe tand, een verkoudheid, een verandering in de dag zoals een nieuwe opvang of een broertje of zusje. Het eten is dan de plek waar je peuter laat zien dat er iets verschuift.

Houd in zo'n periode het ritme vast. Dezelfde eetmomenten, dezelfde plek, hetzelfde soort bord. Een dip van een paar weken is normaal en trekt meestal bij als de rest van de dag weer rustig is. Blijft het langer duren of komen er andere signalen bij, lees dan de laatste sectie.

Wat telt als gegeten

Een lik telt, een hap die er weer uit komt telt ook. Voor een peuter die voorzichtig is, is ruiken, aanraken en op het bord dulden al een stap. Je hoeft een nieuw voedsel niet op te laten eten om het vertrouwd te maken. Leg een klein stukje naast iets bekends, zeg er niets over en laat het liggen. Het gaat om de tijd dat iets op tafel komt, niet om de hap van vandaag.

Dat is ook de reden dat een leeg bord een slechte maatstaf is. Een peuter die twee dingen at en het derde liet liggen, heeft een goede maaltijd gehad.

Wat averechts werkt

• Dwingen. Blijven zitten tot het bord leeg is leert een peuter dat eten een gevecht is, geen maaltijd.
• Het lege bord als doel. De hoeveelheid staat dan centraal, terwijl het draait om de honger en de rust terugvinden.
• Het toetje als ruilmiddel. Eerst je bord leeg, dan een toetje, maakt het toetje belangrijker en de rest van de maaltijd een hindernis.
• Een scherm erbij. Een filmpje tijdens het eten leidt af van de honger zelf en maakt de maaltijd langer in plaats van makkelijker.
• Twee keer koken. Een apart bord haalt de druk weg om iets nieuws te proberen en maakt van jouw avondeten een tweede kooksessie.

Zo ziet een week eruit

Houd een week bij in plaats van elke maaltijd te wegen. Zet vijf dagen op een rijtje en noteer per dag met een vinkje of je peuter iets van elke groep heeft gehad: brood of granen, iets warms, fruit of groente, zuivel. Een dag met alleen brood en zuivel is geen ramp, zolang de rest van de week gevulder is. Na een week zie je een patroon in plaats van een paniekmoment, en dat patroon vertelt je of de gewone aanpak genoeg is.

Hoe vaak een nieuwe smaak terug moet komen voor die went, lees je in het artikel over hoe vaak proeven. Laat je peuter vooral groente en fruit staan, dan past peuter eet geen groente beter.

Een peuter die lastig blijft eten

Een peuter die wekenlang weinig eet, blijft soms gewoon een peuter met een kleine eetlust. Ouders noemen dat kind een lastige eter of moeilijke eter, een woord van ouders en niet van artsen. Wat dat onderscheid inhoudt en wanneer het een grens overschrijdt, staat in het artikel over de moeilijke eter.

Wanneer je hulp zoekt

Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als je peuter afvalt of niet meer groeit, als het minder dan een stuk of twintig verschillende dingen eet, als hele groepen ontbreken zoals alle groente of alle warme maaltijden, als het kokhalst of in paniek raakt bij eten, of als de zorg om het eten je dagelijks bezighoudt. Drinkt een peuter ook weinig, bel dan dezelfde dag. Dat is een andere situatie dan de gewone eetdip hierboven, en daar is hulp voor.

Zo doet Project Food dit aan tafel

Project Food is een app voor iedereen aan tafel. Na het eten tik je aan wat er geproefd is, per persoon, en elke plant telt mee, ook op een avond dat er verder weinig op ging. Zo zie je een week in plaats van één lastige maaltijd, zonder dat je het zelf hoeft bij te houden.